|
4. Fasıl: Yeryüzündeki karalar ve sular ve hemen hepsinin üzerini
örten hava hakkındadır.
5. Fasıl: Havanın üzerinde ateş tabakasının bulunduğu ifade edilmiş
ve bu konu hakkında bilgi verilmiştir.
6. Fasıl: Dünya'nın meskun ve meskun olmayan kısımları ile ilgilidir.
7. Fasıl: Dünya'nın ölçüleri hakkındadır. Daha önce, bilindiği gibi,
İskenderiye döneminde bu şekilde ölçümler yapılmıştır.
Dünya ölçüleri ile ilgili olarak Erasistratos (M.Ö. III. yüzyıl),
İskenderiye ve bugünkü Assuan arasındaki mesafeyi ölçerek, 1 derece'ye
tekabül eden yer yayını belirleyerek, yer yarı çapını belirlemeye
çalışmıştır.
Aynı şekilde, İslam dünyasında da Halife Memun zamanında yoğun
jeodezik ölçümlerin yapıldığı bilinmektedir. Halifenin emriyle,
aralarında meşhur matematikçi ve astronom Harezmi'nin de bulunduğu bir
grup, Sincar ve Tedmür arasında ölçümler yapmış ve bu ölçümler
sonucunda iki yer arasındaki mesafenin uzunluğuna dayanarak, l'lik yer
yayına tekabül eden uzunluk belirlenmek suretiyle, yerin çevresi ve
yer yarı çapı belirlenmeye çalışılmıştır. Memun zamanında yapılan
ölçümlerle 20:400 mil olarak belirlenmiştir. Ayrıca, iki meridyen
arasındaki mesafe 56,3 mil olarak hesap edilmiştir. Daha sonra İslam
dünyasındaki birçok astronom da aynı değerleri vermektedir. Bunlar
arasında Muhammed b. Abdullah el-Ensari (1318) de bulunmaktadır.
Jeodezi çalışmaları altında yapılan bu çalışmalar daha sonra da devam
etmiş ve Özellikle de l derecelik enlem ve boylam derecesini
belirlemek üzere, Beyruni, Ebu'l-Vefa Büzcanî'nin de yoğun çalışmalar
yaptığı bilinmektedir.
8. Fasıl: İklim kuşakları tartışılmaktadır. İslam Dünyasındaki belli
başlı astronomlarda da görüldüğü gibi, belli başlı yedi iklim kuşağı
belirlenmektedir.
9. Fasıl: Hangi ülkeler hangi iklim kuşağında kalmaktadır; hangi
kavimler hangi İklim kuşaklarında yaşamaktadır, sorularının cevapları
verilmektedir. Burada verilen bilgilerle Beyruni'nin konuyla ilgili açıklamaları
karşılaştırılacak olursa ilginç benzerlikler belirlenebilir. Bu da
bize verilen bilgilerde İslam dünyasının ne kadar etkisinin olduğunu
göstermektedir.
10. Fasıl: Daha çok Dünya'nın hangi bölgelerinde yoğun olarak
insanların yaşadığı, meskun olmayan bölgeler özellikle ele alınmak
suretiyle ve özellikle de kutup bölgeleri üzerinde durularak,
açıklanmıştır. Burada ayrıca güney ve kuzey kutup bölgelerindeki gece
ve gündüzün göstermiş olduğu özel durum üzerinde de durulmuştur.
Ayrıca kutuplardaki iklim koşulları ile ilgili açıklamalar verilmiştir.
11. Fasıl: Yazar Dünya'nın hareketsiz olduğunu söylemektedir.
İslam dünyasında Beyruni dahil olmak üzere, bazı bilim adamları
Dünya'nın hareketsiz olduğunu iddia etmişlerdir. Bu bilim adamlarına
göre, evrenin merkezinde olan Dünya hareket ederse, düzen tamamen
bozulur. Onun hareketsiz olması gerekir....... |